21 dec. 2011

Waarom e-books te duur zijn

Ik kwam vanmorgen dit artikel tegen over het verwijderen van reacties op een blog, wat me direct deed denken aan een blogpost die ik dit voorjaar schreef over omgaan met kritiek op je werk als auteur. Maar, daar waar mijn eerdere blogpost zich focuste op wat je vooral niet moet doen, zie ik het bij dit artikel toch net iets anders. Ik zal proberen uit te leggen waarom.

Allereerst: waar gaat het artikel nou precies over? Het gaat over het blog van John Scalzi, waarop hij een momenteel een serie posts plaatst onder de noemer 'The Big Idea'. In die serie kunnen auteurs hun meest recente werk bespreken. Mooi idee, een platform waar auteurs tijdelijk een podium krijgen om hun verhaal te vertellen. Tot zover niets aan de hand. Echter, bij zo ongeveer elke post in deze serie worden de reacties (volgens John) vervuild met opmerkingen over de prijs van het e-book dat veel te hoog zou zijn en dat ze het om die reden niet zullen kopen. Hij is dat zat en heeft daarom aangekondigd om voortaan dat soort reacties direct te verwijderen. Iets waar ik zelf pertinent op tegen ben.

De reden die hij aanvoert, is dat e-books ook gewoon boeken zijn, maar dan in digitale vorm. Als je digitaal wilt lezen, ben je niet anders dan de persoon die een hardcover of paperback wil lezen. Boeken hebben variabele prijzen (lees: elke variant heeft zijn eigen prijs, en uiteindelijk wordt elk boek goedkoper), dus zeur niet. En als je het te duur vindt: bij de bibliotheek kun je nu ook e-books lenen (in de VS dan).

Tja. Daar heeft hij wat mij betreft wel een punt. Maar ik snap de andere kant ook. En dat is hét dilemma waar elke uitgever mee te maken heeft. Voor de consument liggen de prijzen van digitale boeken gevoelsmatig te hoog, als ze bekeken worden in verhouding tot het fysieke boek. Maar als wat, veelgebruikte argument, nu eens heel even links laten liggen, en het vanuit een andere hoek bekijken.

Vroeger, in de tijd voor er e-books waren, en een boek kostte 10 euro. Wat deed je dan? Je kocht het of je kocht het niet (als je het te duur vond). Je ging niet over de rooie en vertelde niet aan iedereen dat het belachelijk was dat het boek veel te duur was. Als het boek te duur was, kocht je het simpelweg niet. Of je wachtte tot het op den duur goedkoper werd.

Vanuit die kant bekeken, zouden mensen ook niet moeten klagen over de prijzen van e-books. Ze zijn wat ze zijn, en als je het te duur vindt, dan koop je het toch niet? Of later. Maar zo werkt het dus niet, want menigeen klaagt wél over de prijsstelling van e-books. Gevoelsmatig wordt de prijs van het digitale boek te hoog bevonden. Waarom dat is? Het gebrek aan iets tastbaars (je koopt enkel nog tekst)? De investering in de reader die je ervoor nodig hebt? Omdat er gemakkelijke alternatieven zijn (lees: piraterij) die maken dat de drempel tot de legale variant (lees: de prijs) lager moet? Ik vind dit wel een interessant vraagstuk. Want probeer er maar eens echt de vinger op te leggen en verder te gaan dan de 'ja maar, die prijzen zijn gewoon te hoog'. Waarom vindt men dat echt? Welke factoren zijn daar echt verantwoordelijk voor? Wat is de juiste oplossing? Waarom zijn e-books te duur?

44 opmerkingen:

  1. Deze reactie is verwijderd door de auteur.

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Als bij een toch vooruitstrevende winkel als Amazon de prijzen van paperbacks vaak lager zijn dan de e-books (bijv http://www.amazon.com/Midnights-Children-Vintage-Classics-ebook/dp/B0041G6RQA/ref=pd_sim_kinc_2?ie=UTF8&m=A1HC3MLVT7QPHY) ben je mijns inziens toch aardig de weg kwijt qua prijsstelling. Van mij hoeft echt niet elk e-book 5 euro te kosten maar dat die in ieder geval de prijs heeft van een paperback lijkt me redelijk. Overigens verwacht ik - als ik 15 euro betaal - dan ook een goed opgemaakt en geredigeerd e-book en niet een faulty exemplaar vol met afbreekfouten en niet-aanklikbare noten zoals deze van uitgeverij Bert Bakker: http://www.bol.com/nl/p/nederlandse-boeken/winnaars-en-verliezers/1001004011381547/index.html

    BeantwoordenVerwijderen
  3. E-boeken zijn te duur omdat ze momenteel nog veel te veel beperkingen hebben die niet van toepassing zijn op het papieren boek. Ik weiger persoonlijk om een e-boek aan te schaffen dat voorzien is van DRM. Waarom zou ik als consument accepteren dat ik een boek slechts op bepaalde apparaten kan lezen? Als ik een papieren boek koop ga ik er toch ook niet mee accoord dat ik het alleen in de slaapkamer en de woonkamer mag lezen, maar dat ik een nieuw exemplaar moet kopen om in de keuken te mogen lezen?

    Daarnaast is er inderdaad de nog behoorlijk hoge instapprijs. Mijn eigen e-reader heeft ongeveer 200 euro gekocht. Daar kan ik een aardige stapel papieren boeken voor aanschaffen.

    Een derde punt is dat uitgevers nog steeds niet in de gaten hebben dat je aandacht moet besteden aan het produceren van ee e-boek. Ik heb er veel te veel gezien waarbij een bestand even geconverteerd is en er verder nooit iemand meer naar gekeken heeft. Met als gevolg dat de indeling niet meer klopt, er tal van fouten in de tekst staan etc. Als je het eigen product al niet op waarde schat, waarom zou een consument dat dan wel doen.

    Een vierde probleem is de verschillende formats. Mijn e-reader leest bijvoorbeeld geen *.mobi. Dat is in mijn geval een bewuste keuze omdat ik geen fan ben van Amazon's benadering van de e-boek markt. Het is echter wel een beperking in waar ik mijn e-boeken aanschaf. Eentje die, je raadt het al, het papieren boek niet heeft. Ook is het maar afwachten of ik over 5 of 10 jaar nog wel een apparaat kan kopen dat mijn huidige epub bestanden kan lezen. De levensduur van een e-boek zou (tenzij ik het illegaal converteer) wel eens een stuk korter kunnen zijn dan een papieren boek. Van een hardcover mag ik toch verwachten dat die een leven lang meegaat.

    Dan hebben we het nog niet gehad over de problemen met uitlenen van bestanden of de tweedehands verkoop (zal haast ook wel niet mogen volgens de licentie) etc, etc, etc.

    Het is dus niet zo zeer de productiekosten, ik ben op zich wel overtuigd door de argumenten van uitgevers dat die niet wezenlijk lager zijn, maar de aanwezigheid van een superieur alternatief, dat de prijs drukt.

    Voor mij persoonlijk is het grote voordeel van de e-reader dat ik makkelijker recensie exemplaren van buitenlandse uitgevers kan aannemen. Die zijn er meestal niet blij mee als ze tegen hoge kosten papieren exemplaren moeten versturen.

    Wat doe je er aan... dat is een lastig. Een paar dingen zie zo bij mij opkomen:

    1. neem je product serieus en gooi geen slecht geconverteerde bestanden de markt op.

    2. vetrouw je klanten. Ga niet net als de muziekindustrie hoog van de toren blazen over piraterij. Ik denk dat we in die markt wel gezien hebben dat dat niets uithaalt.

    3. kom tot 1 of in iedergeval een beperkt aantal formats voor e-boeken en zorg dat er apparaten op de markt komen die deze formats zonder allerlei toeren uit te hoeven halen, allemaal kan lezen.

    4. denk na over de marketing. E-boeken raken niet op, je kunt ze in principe altijd aan blijven bieden. Er zijn ook nauwelijks kosten voor opslag. Ik zie in de Engelstalige wereld heel veel auteurs zelf aan de slag gaan met hun oudere (out of print) boeken, om te proberen daar weer inkomsten uit te verwerven, dat lijkt me voor uitgevers een gemiste kans.

    BeantwoordenVerwijderen
  4. Vaak vind ik e-books te duur ten opzichte van het papieren boek. Ik weet dat uitgevers enorme kostenbesparingen hebben bij het publiceren van e-books. Dat wil ik daarom terugzien in de prijzen van de e-books.

    Ik denk dat veel consumenten er ook zo over denken en dat daar misschien het gevoel van 'onrecht' vandaan komt. De economische voordelen van e-books voor uitgevers zijn zonneklaar voor consumenten. Als deze voordelen onvoldoende gedeeld worden met de consument d.m.v. een aanmerkelijk lagere verkoopprijs dan is het logisch dat men zich benadeeld voelt.

    Het probleem lost zich vanzelf op. Als men star blijft vasthouden aan de huidige prijzen dan zal de piraterij blijven toenemen. Uiteindelijk zullen de prijzen fors omlaag moeten. Dit geldt vooral voor de bestsellers die het gemakkelijkst in illegale vorm te vinden zijn.

    BeantwoordenVerwijderen
  5. @Anoniem Dat een e-book niet heel duur om te maken is nadat er al een papieren boek is gemaakt, betekent niet dat de kosten voor die titel (dus los van uitvoering) laag zijn. Vanuit het uitgeefperspectief bezien is dat een van de grootste misverstanden die er heerst. Dat maakt het probleem er niet minder groot om (de perceptie is er immers), maar het is niet zo dat je kunt stellen dat een e-book niets kost.

    BeantwoordenVerwijderen
  6. Als ik een papieren boek te duur vind, kijk ik of ik het in een tweedehands boekwinkel kan vinden. Dat gaat met een e-boek niet lukken.

    Nog iets anders: Dankzij DRM koop ik wel een e-boek, maar wordt het nooit mijn bezit. Krankzinnig.

    BeantwoordenVerwijderen
  7. @Timo,
    Dat de verschijning van ereaders en eboeken niet helemaal lekker paralel loopt is inmiddels bekend: Voldoende ereaders beschikbaar, maar het aanbod eboeken treuzelt maar door.
    En dan? Je hebt een dure ereader gekocht en je wilt lezen?
    Dan kom je er al snel achter dat de prijs van een eboek hoog ligt. En vervolgens ga je op zoek naar een aannemelijke verklaring: Behalve gretigheid en hebzucht heb ik nog niets anders kunnen constateren bij uitgevers.
    Mij maakt het niet uit waarvan ik lees: pboek of eboek.

    Maar dat is al een stap verder: Lezen komt na het aanschaffen.
    En als er zoveel hindernissen worden opgeworpen door uitgevers, dan schept dat een breekbare band: uitgevers worden de kwaaie partij die nooit willen luisteren naar betalende klanten en door hun prijsbeleid wordt de klant vanzelf een boze klant.
    De betalende klant voelt zich niet serieus genomen en in het ootje genomen met allemaal verzonnen argumenten die het prijsbeleid moeten legitimeren.
    Zo maak je dus geen vrienden, maar kweek je thuis - & selfscanners.

    BeantwoordenVerwijderen
  8. @timEboektoe Ik volg je redenering en ben het er grotendeels mee eens, maar dat geeft geen antwoord op de vraag: waarom zijn e-books te duur?

    Je zegt: 'Dan kom je er al snel achter dat de prijs van een eboek hoog ligt.' Maar waarom dan? Wat maakt dat je dat constateert? Is het omdat je al een paar honderd euro in een reader hebt gestoken, dat de content daarvoor nauwelijks iets zou mogen kosten?

    Of zit het 'm in de frustratie van beperkt aanbod, DRM en andere hindernissen dat e-books te duur zijn volgens jou?

    En als aan al die voorwaarden wél zou zijn voldaan: zijn de prijzen van de e-books dan wel goed?

    BeantwoordenVerwijderen
  9. Ebook + readers heeft inderdaad behoefte aan transparantie in de markt en aan readers die uniforme formaten aankunnen. Net zoals bij mobile phones, ik kan bellen ook in de VS op weliswaar een ander frequentie netwerk....

    Zolang publishers hun eigen channel blijven inrichten en zich rijkrekenen aan de marge op device zal de prijs kunstmatig hoog blijven. Omdat er simpelweg geen effientie bereikt wordt in distributie. En dat is nu net het voordeel van een ebook

    BeantwoordenVerwijderen
  10. Ik vind 'gewone' boeken ook veel te duur. 17,90 voor een paperback. Dat is bijna 40 gulden. Uitgevers zijn net als platenlabels jarenlang spekkoper geweest. Of vond je 40 euro die een cd ooit kostte, ook niet te duur?

    BeantwoordenVerwijderen
  11. Er is een verschil in prijsbeleving gekomen met de komst van de digitale markt.
    De aanbieders van eboeken hebben vanaf het begin een aantal cruciale foute keuzes gemaakt.
    Die fouten zijn bekend; de heilige drie-eenheid prijsniveau/aanbod/gemak.

    Men heeft die keuzes gemaakt op basis van een zeer traditionele en zeer defensieve gedachtencultuur die in de wereld van de aanbieders gemeengoed was en nog grotendeels is.

    Ook hier in dit blog, wordt weer uitgegaan van het artikel; er wordt steeds gesteld dat het artikel een prijs heeft/moet opbrengen. Die gedachte is gestoeld op de denkcultuur uit het pre-digitale tijdperk.

    In de markt van eboeken wordt de uiteindelijke prijs bepaald door het geheel van kopers en verkopers.

    De verkopers/aanbieders kunnen niet langer uitgaan van wat een eboek moet opbrengen maar wat een eboek, als prijs, van de kopers mag hebben. Daar zullen de aanbieders hun kostprijs op moeten baseren.

    Dat prijsniveau, van wat de kopers vinden wordt bepaald door een aantal onderdelen.
    De meest invloedrijke zijn de beoordeling van de kostprijs en informatie. Deze staan zeer met elkaar in verbinding.

    De hoogte van de kostprijs in vanaf het begin op een niet realistisch peil gebracht door de aanbieders. Dit is inmiddels in een groot aantal gevallen ook wel gebleken.
    In de digitale markt heeft men veel meer kennis/informatie inmiddels dan voorheen.
    De kopers zijn mondiger en nemen niet meer alles wat door de aanbieders gesteld wordt, als vanzelfsprekend aan; zeker niet na de ervaringen uit de beginperiode.

    De aanbieders zullen zich dus moeten bekwamen in uitzoeken wat de kopers wilen betalen.
    Dit artikel is misschien een goeie aanzet daartoe.
    De kopers bepalen de prijs niet alleen maar de aanbieders ook niet meer. Alleen een mooi en goed boek, in welke vorm dan ook, is niet meer voldoende.
    Aanbieders zullen rekening moeten houden met wat kopers willen, ook al is dat niet altjd een professioneel argument in de beleving van de aanbieders.

    Die denktrant zal eerst moeten veranderen. Zoek het niet zo gauw in frustratie of zoiets bij de kopers maar meer in het dienen van ze. Ze zijn zijn vaak niet onwetend als professionals denken.
    Begrip vragen aan kopers terwijl die zich vanaf het begin 'genomen'voelen, is misschien wat veel gevraagd.

    BeantwoordenVerwijderen
  12. @Anoniem Of je dezelfde anoniem als de anderen hier bent weet ik niet, maar dank voor je bijdrage.

    Als je hier vaker leest, zie je dat ik juist op zoek ben naar de optimale vorm. Zowel voor aanbod (compleet), gemak (geen gedoe, makkelijk kunnen kopen en lezen) en een zoektocht naar de juiste prijs.

    Ik ben het dan ook helemaal met je eens dat de denktrant moet veranderen, en dat gebeurt langzaamaan ook. Langzaam, maar het denken verandert. Nu nog actie, hoor ik je denken. Dat klopt! De actie moet volgen.

    Maar even los van alle andere aspecten dan de prijs, om niet in een cirkel te belanden en om de focus op het onderwerp te houden: wat maakt dat de prijs te duur wordt bevonden? Dus los van het feit dat uitgevers veelal vanuit het p-boek redeneren, vindt men 15 euro voor een digitaal boek blijkbaar te duur. Maar wat vindt men dan niet te duur?

    En over de prijs gesproken in verhouding tot de consument: de consument bepaalt, maar ook weer niet alles. Als het aan de consument lag, was alles gratis. Van gratis kan niemand leven, dus dat is geen optie. Te duur zorgt echter voor uitwijkmanoeuvres naar illegale alternatieven. Dat levert ook geen geld op, dus is ook geen oplossing. De vraag is dus: waar zit het midden?

    BeantwoordenVerwijderen
  13. Het is de markt die de prijs bepaalt, niet de uitgever. Maar in deze discussie wordt steeds een ding vergeten: er is op dit moment nog niet echt een vrije markt voor e-boeken waardoor uitgevers - en boekverkopers! - worden gedwongen de prijzen te verlagen. In de VS heeft de concurrentie tussen Amazon en een aantal andere grote partijen ervoor gezorgd dat Amazon zo lang de prijzen heeft gedrukt dat dit nu zo'n beetje standaard is geworden.

    Daarbij komt, een boek kan meerdere prijspunten hebben: als het net uitkomt, als het een jaar oud is, in een speciale actie, versies met of zonder DRM, etc. De prijs wordt dan bepaald door hoe graag welke lezers het boek willen hebben.

    Het e-boek heeft geen vaste prijs. Dit betekent dat ook de boekverkopers hier een rol zouden kunnen spelen, omdat ze zelf de prijzen kunnen verlagen. Je zult zien dat zodra Kobo en Amazon echt gelanceerd zijn dat de prijzen snel gaan zakken, want deze partijen gebruiken prijs als hun voornaamste strategie.

    BeantwoordenVerwijderen
  14. De uitgever ziet zijn e-boek als substituut voor het papierenboek. Maar de consument ziet het niet als een op een vervanger. Dus moet er anders mee worden omgegaan.

    Als grafiscus weet ik dat de kosten van een boek niet in de productie zit (de arme drukkers verdienen nog minder dan de uitgevers)Maar met transport en opslag erbij, moet er toch meer ag dan die vijf euro.

    Ik heb geen e-reader, maar als ik bovenstaande reacties lees, dan de uitgever het bestandje even om lijkt te zetten, zet je dat aan het denken. De consument koopt maar een keer een e-boek dat onleesbaar is en vol fouten staat. Je wordt als uitgever genadeloos afgestraft. Alleen vertelt de consument je dat niet. Die kopen gewoon niet meer bij je.

    Antwoord op je vraag is onderzoek. (hem=ook zij)
    Hoe ziet de consument het e-boek
    Hoe beleeft hij het
    Wat zou er voor betalen (vertel hem dan ook wat het kost.
    etc

    Dan kan je binnen om de mindset te veranderen. Want zoals boven gezegd, de consument ziet en beleefd het e-boek niet hetzelfde als een p-boek.

    Op je vraag wat zou jij betalen? Antwoord ik 8 euro. En omdat ik van genre houd en zeg, Robert Jordan heeft als 13 delen... Kan je mij mooi een persoonlijke aanbieding doen (als ik al 2 delen gekocht zou hebben en je hebt een goed klantensysteem)"Astrid, download ook nummer 3 en vrier krijg je voor de helft."

    BeantwoordenVerwijderen
  15. Om de focus op het onderwerp te houden moet je(je moet trouwens niets) de prijshoogte even parkeren. 15/12,50/7 dat is in eerste instantie niet relevant. De wijze waarop je tot een voor beide partijen acceptabel niveau komt is interessant. En daarvoor moet de traditionele denktrant overboord.
    Niet te gemakkelijk focussen op het resultaat zonder het proces goed te analyseren. Zo werkt dat niet in de markt van eboeken. Het resultaat komt goed als je procedures in orde zijn. Kwaliteit, maar dan in alle opzichten en niet alleen van het boek, is belangrijk geworden.
    Het probleem van de prijshoogte is zo groot en zo belangrijk voor alle partijen. In dat proces mag je niet zomaar even iets overslaan of zo.

    Ook niet te gemakkelijk de recente historie terzijde schuiven. De houding van dat de consument alles gratis wil, is geen goede. Is gewoon niet realistisch en dat wekt geen vertouwen bij consumenten en dus werkt het niet in de digitale markt

    Zorgvuldig info verzamelen en goed analyseren.

    Als dit prijshoogteprobleem gemakkelijk was, dan was de oplossing er al.

    15 euro voor een digitaal boek, of 9? of 4?
    De vraag zo grof stellen is te makkelijk.

    Het is niet alleen optelsom van gemaakte kosten.
    Economische/concurentiele en emotionele aspecten zijn mede bepalers. Deze conumentenmarkt laat zich niet makkelijk grof indelen en 'dictatoriaal' dingen voorschrijven.

    Het vereist een veel genuanceerder benaderen dan er in de papieren markt gewerkt wordt.

    BeantwoordenVerwijderen
  16. Een boek moet gedrukt, met een vrachtwagen meermalen vervoerd, van een distributiecentrum naar een winkel met hoge kosten gebracht, al die dingen zijn er niet bij een eboek. Minder tussenschakels, minder kosten. Het is vanuit de consument bezien dus volstrekt onlogisch dat de prijs hetzelfde blijft bij sterk afnemende kosten. Persoonlijk snap ik niet wat daar niet aan te snappen valt ;-)

    BeantwoordenVerwijderen
  17. Alleen hoe los je het prijsprobleem nou op. Door als aanbieder daar energie in te steken. Dat is de rol verdeling.

    Die is anders dan in de papieren boekenmarkt. Daar gelden andere prijsvormingsregels.

    Een uitstervende situatie, gezien de prijswetontwikkelingen.

    BeantwoordenVerwijderen
  18. @jurgen the Big Six verhogen momenteel hun prijzen. Waar nogal wat om te doen is in de VS. Kobo voert nu al lagere prijzen in NL. 12% of meer lager dan de CAP.

    @Erwin dat is ook allemaal wel te snappen. Maar is jouw antwoord dan: het bedrag van het p-boek minus de kosten voor de zaken die jij noemt?

    Ik zoek naar de optimale prijs die past bij het nieuwe product e-book. Dus niet het digitale boek als substituut. En die prijs zou inderdaad kunnen variëren bij verschillende soorten aanbod zoals Astrid stelt.

    BeantwoordenVerwijderen
  19. @Anoniem vandaar dus dat ik wil onderzoeken wat het gevoel bij de consument is. Dat wat iedereen roept wat uitgevers zouden moeten doen, toch?

    BeantwoordenVerwijderen
  20. @Timo,
    Waarom ik vind dat de prijs van een eboek te hoog is:
    Even terug in de tijd: ooit werkte ik als uitzendkracht bij ECI in de Meern, boeken tellen voor de balans.
    Drie pallets met boeken gingen naar V&D. Ik pakte een boek (winkelwaarde 21,95) en vroeg: wat betalen ze daar nou voor?
    Het antwoord was dat V&D deze boeken inkocht voor 2 gulden.
    Ik vroeg mij toen af of er nog wel iets op zou worden verdiend.
    Jazeker, 1 gulden...

    En aangezien er een heleboel kosten NIET in het kostenplaatje van eboeken zitten, heb ik de indruk dat het 'nieuwe kleren van de keizer - prijsbeleid' ook voor deze digitale editie geldt.
    En mijn mening over prijsbeleid wordt hierin nog gesterkt door de houding van de meeste uitgevers die nog steeds geen opening van zaken willen geven. Of met kul argumenten komen aanzetten.
    Eigenlijk is er niet 1 aanwijsbare reden, waarom ik dit vind, maar een serie gebeurtenissen.

    BeantwoordenVerwijderen
  21. @Timo,
    En nee, ik vind niet dat content in mijn ereader gratis moet zijn. Ik wil er best voor betalen, maar ik ben gekke heintje niet.
    Ik heb al eens eerder voorgesteld om boeken met DRM bijna gratis te maken en boeken zonder DRM iets duurder.
    Maar wees nu even redelijk: met al die versleutelingen aan boord, waardoor je feitelijk/juridisch niets kan/mag met je eigen gekocht eboekLICENTIE, terwijl je voor vrijwel dezelfde prijs een papieren zusje koopt dat je na lezing wèl mag weggeven, of verkopen of uitlenen. Is dat nou zo klantvriendelijk?

    En ik vind trouwens ook de prijzen van gedrukte boeken veel te hoog.
    Houthoudend opgedikt romandruk, als dit na 2 jaar niet al geel is geworden en na 10 jaar verpulverd.

    BeantwoordenVerwijderen
  22. Vandaar dus dat ik stel dat dit blog hier wel eens aan kan bijdragen.
    Prima uitgangspunt. Je bent het ook eens met dingen die Timboektoe stelt. Maaaarrrrrr.... en dan komen er weer uitingen van een traditioneel denkende uitgever. Voorbijgaan aan dit, voorbij gaan aan dat.

    Beginnen bij het begin en niet anders.

    Je zegt wel dat je het met standpunten eens bent en gaat achtereenvolgens acuut over in de traditionele benadering.
    En dat doen dus de meeste uitgevers. Waardoor? omdat de omslag in denkpatroon niet verandert.

    Het gaat er niet om wat iedereen roept maar wat er moet gebeuren.

    Als de uitgevers het zo goed weten was er geen probleem, toch?

    Het is geen wedstrijd, maar een zoektocht.

    Wat jij hier doet,is op zich prima, maar hoe de rest om te turnen. Toch?

    Of denk je dat als jij zegt wat ze moeten doen dat het dan achter mekaar gebeurt?

    Nee dus.

    Kijken naar wat er in de states gebeurt? Prachtig, maar wat telt, speelt zich hier af.

    De aanbieders moeten (hier) aan de slag.
    En dat zal alleen gebeuren als ze daar het inzicht voor hebben.
    En dat zullen ze alleen hebben als ze daar de noodzaak toe zien.
    Wat moet er nou nog gebeuren voordat ze dit zien?

    Het gaat er niet om wie wat zegt, maar wie wat doet.
    Het gaat niet om het feit dat anderen een mening hebben over wat uitgevers zouden moeten doen.
    Het gaat er toch om dat de uitgevers datgene gaan doen wat moet gebeuren? Niet om dat anderen dat zeggen maar omdat het nodig is? En hard nodig ook?
    Of denk je dat het door anderen moet gebeuren? Dat uitgevers hier geen of kleine rol in spelen?
    Dan zijn we gauw klaar en moeten we op zoek naar andere 'slachtoffers'

    BeantwoordenVerwijderen
  23. Timo, begin eerst met wat ik zeg. Dus een tientje vragen voor een boek dat in papier twintig kost. Dan merk je daarna aan het publiek wel of dat nog steeds teveel is. Of ga langzaam naar beneden van 20 naar het juiste prijspunt. Maar je bent nu bezig met een ingewikkelde discussie te starten terwijl je ook simpel kunt beginnen.

    BeantwoordenVerwijderen
  24. @Erwin Was het maar zo simpel. Ja, zoals jij het stelt wel. En ja, als ik mijn eigen toko had misschien ook. Maar er zijn vele strijden die (in de boekenwereld) gestreden moeten worden. Daar heb ik, en wij als uitgeverij, echt niet altijd invloed op.

    Neem DRM. Wij hebben meerdere contracten die ons opleggen de zwaarst mogelijke beveiliging in ons land te voeren. Dan kun je wel alles zonder doen, of met social DRM, maar dat betekent ook dat je relaties (met auteurs en agenten) op het spel zet. Ofwel, je content waar je in de eerste plaats geld mee kunt verdienen.

    @Anoniem Ik schiet niet in de verdediging. Wat ik hier op dit moment probeer te achterhalen, is wat men wel een juiste prijs vindt voor een e-book. Dat ik dingen uit probeer te sluiten, ook al kan dat misschien niet zoals je opmerkt, is omdat ik probeer te vermijden dat elke discussie altijd op dezelfde manier verloopt. En dat brengt ons nergens.

    Daarbij probeer ik niemand te overtuigen. Daar ben ik al een paar jaar mee gestopt. Dat werkt toch niet. Ik, en wij als uitgeverij, kunnen beter onze energie stoppen in zelf dingen veranderen. Dat ik dat hier deel, is omdat ik geloof in delen, input van andere experts en input van consumenten.

    En voor al het bovenstaande geldt ook dat wij wel degelijk bezig zijn om uit te vinden wat wel en niet werkt. Op het gebied van DRM, op het gebied van prijzen (we hebben wekelijks e-books voor lage prijzen te koop en onderzoeken continu wat de effecten zijn), etc.

    Maar parallel daaraan lijkt het mij goed om ook te raadplegen wat anderen vinden. Als extra instrument om te ontdekken wat de goede richting is.

    BeantwoordenVerwijderen
  25. @timo naar mijn idee is de denkfout die publishers maken, dat ze de 'verliezen' op teruglopende verkoop en de kosten van het traditioneel distributiemodel van fysieke boeken, min of meer met terugwerkende kracht willen terugverdienen in het ebook channel. Daar zijn de prijzen ook op gebaseerd.

    Hoewel naar mijn idee, door de andere verschijningsvorm en enorme productontwikkelingmogelijkheden, is de prijselasticiteit van traditioneel boek niet 1 op 1 te plakken is op het ebook. Het zijn voor mij twee verschillende producten met dus ook een andere prijsmethodiek.

    Een voorbeeld;
    Stel dat ik een ebook wil kopen voor mijn geliefde van haar favoriete auteur waarin een 'custom-made' voorwoord is opgenomen. Dat vind ik leuk, zij vindt het waardevol en dan ben ik dus best wel bereid om meer daarvoor te betalen dan zelfs een traditioneel boek. Bij een traditioneel boek is zo'n productontwikkeling veel lastiger en duurder te realiseren.


    Als het ebook precies dezelfde verschijningsvorm heeft als een traditioneel boek, dan past het niet in mijn hoofd om daar dezelfde prijs voor te vragen. Sterker ik zou zeggen 50% goedkoper maken. Uiteindelijk veroorzaakt een zo'n normale prijs voor versterking van de vraag van het ebook, maar meer concurrentie en uiteindelijk meer efficiëntie. En ook , hoera! hoera!', meer rendement in totaal voor uitgevers.

    Ik heb het idee dat (in NL) de uitgevers verschrikkelijk lui zijn geworden door de vaste boekenprijs handhaving, dat men minimale pogingen doet tot productverbeteringen en ontwikkelingen doet. Men concentreert zich alleen op de techiek van distributie en lopen als 'boekenpoedels' achter de deviceleveranciers aan. Ik zou zeggen experimenteer, zoek het conflict op maar vooral ontwikkel met en voor de consument. Die moet je overtuigen van de meerwaarde. Kom van de 'klaagstoel' af en experimenteer.

    En dan zijn ze best bereid om daar een mooie prijs voor te betalen.


    P.s. : @Timo Dit is natuurlijk niet voor jou persoonlijk bedoeld, "app-man" :-)

    BeantwoordenVerwijderen
  26. Waar het bij een boek (of iedere andere vorm van content consumeren for that matter) om gaat is dat de gebruiker zich laat inspireren of informeren door het gedachtengoed van de maker van de content. In dat licht bezien vind ik het onbegrijpelijk dat deze discussie zich vooral toespitst op de waarde van de al dan niet fysieke verschijning van een product. We moeten ons eens buigen over het in geld uitdrukken van de inhoudelijke waarde, dat zou een betrouwbaar startpunt geven voor welke verschijning dan ook…

    BeantwoordenVerwijderen
  27. Misschien ligt de gedachte over de mp3's nog bij de mensen. Als die goedkoop (lees: gratis/illegaal) kunnen, dan kan een ebook ook. Toen de muziek van cd naar mp3 ging, duurde het heel lang voordat er een goed alternatief kwam in de vorm van iTunes en nu Spotify.

    Daarnaast is het nog jammer dat het gestreamde ebook (o.a. 24symbols) nog zo onbekend is.

    En waarom 20 euro besteden als het ook illegaal gedownload kan worden?

    Wat Erwin zegt: probeer een goede prijsstelling te zoeken ipv er een te vragen aan de lezers/consumenten. Zij weten niet wat hun gewenste prijsstelling is. Dat werkt alleen maar psychologisch.

    BeantwoordenVerwijderen
  28. @Timo Het worden inderdaad steeds dezelfde discussies als je steeds dezelfde vraag stelt en de antwoorden diskwalificeert als een antwoord wat je vraagt.

    Het prijsprobleem speelt vanaf de eerste dag dat de ebooks op de markt kwamen.
    Toen werd er al door vele consumenten aangegeven dat het prijsniveau als te hoog werd ervaren.
    De aanbieders gaven direct aan dat het prijsniveau noodzakelijk was, om allerlei redenen die, direct al schenen en achteraf bleken totaal misleidend en onjuist te zijn.
    Vragen om onderbouwing van wat de aanbieders beweerden werden nooit echt beantwoord en afgedaan als vragen om te laten zien wat de verdiensten waren.

    Kortom, al jaren hebben de aanbieders de vraag om lagere prijzen, genegeerd. Er werd en wordt nog steeds gevraagd door de aanbieders waarom of de prijzen lager zouden moeten en waarom of ze dat zouden moeten doen.

    Deze houding, en Timo vat dit nou niet persoonlijk op, die jij ook nog steeds hebt, brengt niemand verder.
    Je hebt alleen weer 'een interessante discussie' op je blog.

    Alle antwoorden zijn al vele malen gegeven, zolang je die negeert kom je niet verder en wordt het praten om het praten.

    Doe er zelf aan mee trouwens hoor, in de hoop toch nog te bereiken dat het doordringt.
    De klant wil het boek en is degene met het geld, waar je als aanbieder wat van wil hebben.
    Bij de papieren boeken is het wat anders(nog wel)daar is een wet die helpt.

    Erwin gaf een lekker praktisch goed uitvoerbaar advies. Prima, ruimhartig doen.

    @Pieter Kers
    Kan me wel voorstellen dat een liefhebber dit zo stelt, alleen is het niet reel om te verwachten dat het ooit nog eens zo zal gaan, op grote schaal. Ik schat je trouwens zo in dat je dit eigenlijk zelf ook wel weet.
    De meeste consumenten willen volgens mij niet zo bewust kiezen/kopen, gemak,he en simpelweg de prijs dicteren werkt niet.

    @Patrick 23 Dingen
    Om zo nadrukkelijk te verkondigen dan lezers/consumenten dom zijn, lijkt me wat eng.
    Lezers/consumenten zijn vaak genuanceerder dan je nu weergeeft te denken.
    Vandaar alleen al de discussies die er dagelijks uitbarsten.
    Maar misschien snap ik niet wat je bedoelt.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Ik vind consumenten niet dom. Die zijn juist slim en zoeken naar het beste wat ze kunnen krijgen. Inmiddels zijn we in 2012 en TPB is groeiende. ;)

      Verwijderen
  29. @Anoniem,
    Als je aan mij refereert in je betoog, dan hecht ik er aan dat je mijn naam goed schrijft: timEboektoe.
    ;-)

    BeantwoordenVerwijderen
  30. Yeah, right
    Excusez moi(maakt buiging!)

    BeantwoordenVerwijderen
  31. @Anoniem jammer dat je anoniem reageert, want je toevoegingen zijn waardevol. Je kunt mij er echter niet van betichten dat ik telkens dezelfde vraag stel, want de doe ik niet. Daarbij vind ik het ook jammer dat als er wel een poging wordt gedaan om te achterhalen wat een betere prijs is, dit wordt afgedaan als: te laat, zelfde liedje, te hoog (maar hoe laag dan wel komt er niet uit), etc.

    Wellicht was het ijdele hoop om te denken dat het gewaardeerd zou worden om een dergelijke poging te ondernemen. Ik zal er in de toekomst rekening mee houden.

    BeantwoordenVerwijderen
  32. Timo

    Ik vind het een boeiende discussie die veel losmaakt, ideeën geeft en zijpaden bewandelt. Maar wat ik me afvraag: Naar welk antwoord ben jij op zoek? Want net als in de analoge wereld is niet elk e-book evenveel waard. Ik koop met alle liefde voor 80-90 euro een koffietafelboek vol prachtig beeldmateriaal en uitgebreide verhalen van een favoriete kunstenaar of artiest, omdat het me dat waard is. Maar verwacht niet dat ik dezelfde prijs wil betalen voor een paperback met wat bekend materiaal en halve waarheden op inferieur materiaal gedrukt. Zo zit het voor mij ook met e-books. Voor een directe kopie van een roman, zonder opsmuk en extra's, wil ik niet meer betalen dan de prijs voor een geprinte versie. 50% van de winkelprijs. Zoiets.
    Maar als er extra's bijzitten, digitale extra's. Toegang tot schatkamers met materiaal, toegang tot andere vormen van media (online en offline). Dan voeg je waarde toe. Dan kan een e-book ineens meer waard worden. Hoeveel meer? Daar kun en mag je niet één antwoord op geven.

    Een goede vriend neigt in dit soort discussies de vergelijking met auto's te trekken. In dit geval: Waarom is een auto zo duur? Vertel het me maar Timo, waarom zijn auto's duur?

    BeantwoordenVerwijderen
  33. @anoniem Begrijp me niet verkeerd, ik spreek niet uit idealisme maar uit realisme. Wat jij beweert gaat op voor een massamarkt waar de gemiddelde uitgever binnenkort niet meer zoveel te zoeken heeft. En wel omdat die markt overspoeld gaat worden met een gigantische hoeveelheid ongeredigeerde, spotgoedkope content door Amazon en anderen, daar zit op kleinere schaal eenvoudig geen verdienmodel meer in.

    De uitgever die zich daaraan wil onttrekken moet goed in kaart brengen wat het is dat zijn content voor de lezer waardevol maakt. Waarbij ik overigens denk dat de oplossing gezocht moet worden in een mix van kwaliteit en platform!

    BeantwoordenVerwijderen
  34. @ Frans Meeuwsen Auto's zijn duur omdat er veel in geïnvesteerd moet worden om ze te ontwikkelen, net als goede content!

    BeantwoordenVerwijderen
  35. @Timo
    Als toevoegingen waardevol zijn maakt het niet uit van wie ze komen.
    Zoals ik al zei, vat het niet persoonlijk op, jou persoonlijk ken ik niet, dus zal ik nooit iets zinnigs in die richting kunnen zeggen. Ik beticht je nergens van maar stel slechts vast dat ik steeds dezelfde vraag zie.
    Prijsbeleving/waardebepaling hangt bijvoorbeeld sterk samen met hoe graag men het product wil hebben en welke waarde de consument toekent aan de materialen, het ontstaan van de inhoud of het product zelf, als in de kunsthoek blijft. Consumenten zijn geneigd minder waarde te hechten aan de risico’s die een kunstenaar loopt, de uren die hij nodig heeft om te denken om tot het product te komen. Hier zit, denk ik, ook een beetje de crux van wat Pieter Kers bedoelt. Alleen is het realisme hier dat het meeste geld toch meestal van die consumenten komt, die daar niet over willen nadenken en die het daarmee ‘makkelijker’ vinden om een waarde toe te kennen die onder de waarde ligt die vanuit de maker er aan toegedicht wordt. Dus maak de keuze
    Maar het grootste probleem lijkt mij te zitten in het feit dat vanaf het begin van het in trek komen van digitale boeken er een doorgeschoten kunstmatige schaarste, in diverse opzichten, is gecreëerd, door de uitgevers. Schaarste in beschikbaarheid van titels en apparaat uitvoeringen. De snelheid waarmee digitale boeken geaccepteerd werden door de lezers/consumenten, werd niet onderkend door de uitgevers. Ik noem met nadruk steeds niet de handel, want die speelt hier maar een heel kleine rol, terwijl het wel van levensbelang voor hen is. De uitgevers hebben vanaf het begin geprobeerd, de digitale boeken als een soort lastige vlieg, van zich af te houden.
    Hiermee hebben ze zichzelf op een grote achterstand gezet, met betrekking tot de marktontwikkelingen. Deze markt was namelijk zeer onbekend voor hen. Toch zagen een paar uitgevers wel in dat er iets moest gebeuren en die verkopen en verdienen nu ook al een paar jaar aan de digitale boeken. Alleen de prijs keuze voor 80% is strategisch gezien, een verkeerde keuze geworden. Bij prijsvorming op een vrije markt , de papieren boeken markt is geen vrije markt, speelt onder meer een waardebepaling door de consument die medebepaald wordt door imago van aanbieder en product. Imago –beeldvorming- in diverse opzichten en door tegenover elkaar staande partijen wordt een slagveld als je niet de juiste verhoudingen inziet. Hier komt nadrukkelijk in beeld dat de prijsbeleving van de consument leidend moet zijn, want uiteindelijk gaat die zijn waardebepaling, leiden tot wel of niet het geld naar de aanbieder laten vloeien.

    1 van 2

    BeantwoordenVerwijderen
  36. 2 van 2

    De aanbieders hebben een andere waardebepaling, die ze in de papieren boeken markt niet echt hoeven te ‘verkopen’. Die waardebepaling is gestoeld op daadwerkelijke kosten en de waarde die de aanbieders vinden dat de consument ‘er voor over zou moeten hebben’ o.i.d. Hier heeft men nooit intense moeite hoeven doen om de consument zo ver te krijgen hun verkoopprijs te betalen. Dit is de prijs en wie dat niet wil betalen, koopt maar niet. Er waren weinig alternatieven. Dat men die prijs ja of nee aanpast om meer te verkopen is een totaal andere houding dan dat men ‘onderhandelt’ over een prijs; een koper probeert over te halen tot koop. Bij onderhandelen verdiept men zich meer in de overwegingen van de andere partij. Nu zijn er vele vormen van onderhandelen en kan je niet met iedere consument gaan praten. Alleen het essentiele verschil met de papieren boekenmarkt is dat de aanbieders in de digitale boekenmarkt zich meer bezighouden met welke overwegingen consumenten de waarde van de te kopen producten bepalen.
    Dit doe je niet door te vragen welke prijs moet nou een digitaal boek hebben, dat is te makkelijk. Dat doe je door werk te maken van het uitzoeken welke overwegingen er gemaakt worden bij de waardebepaling. De ’Erwin’ methode als hier genoemd, leidt op zich wel tot snel inzicht, maar om structureel een beter resultaat te krijgen moet de aanbieder hier meer werk van maken.
    Dit zijn serieuze vraagstukken die een serieuze aanpak verdienen. Hier zijn vakmensen voor, de besten worden niet gehinderd door verwevenheid met de papieren boekenmarkt.
    Dit moet je niet op een blog willen oplossen en nee ik ben niet zo’n vakmens.

    BeantwoordenVerwijderen
  37. Misschien weleens gedacht aan de tussenhandelaren zoals Centraal Boekhuis, die 42% wil hebben voor ieder verkocht e-boek?????!!!
    Ze hebben ook een deal met Apple gesloten dus de markt zit helemaal vast.
    Oh ja, voor fysieke boeken geldt dit ook, die 42%.
    Let wel dan kost het je ook nog eens ca. 30,- aan maandelijkse kosten als abonnee + kosten die je moet berekenen voor ieder verzonden boek. En de boekwinkelier mag ook nog eens een percentage betalen aan het centraal Boekhuis.
    Die zouden ze dus eruit moeten plukken, want het is legale diefstal. Dhr. teeven zou er begin vorig jaar iets aan doen maar dat is hij blijkbaar vergeten.
    Echte NL hebzucht! En degene die dus zelf een boek willen uitgeven hebben geen enkele kans.

    BeantwoordenVerwijderen
  38. @Esther Het CB krijgt geen 42% over elk verkocht e-book, of een percentage dat daar ook maar in de buurt komt. Het CB faciliteert e-bookdistributie voor uitgevers, als ze dat willen. Er zijn ook alternatieven. Los daarvan, zijn het de webshops die een dergelijke marge krijgen bij elke verkoop. Maar ook die verschilt per uitgeverij.

    Ik ben het met je eens dat dergelijke marges in verhouding veel te hoog zijn. Die zijn gebaseerd op fysieke verkopen, waar fysieke handelingen (personeel, opslag, etc.) voor benodigd zijn. Die zijn bij digitaal niet of verwaarloosbaar aanwezig.

    In datzelfde kader is mij het hoge BTW-percentage ook een doorn in het oog. 19% voor e-books versus 6% voor papieren boeken.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. wat een wereld op zich....

      Verwijderen
  39. eBoeken te duur?

    eboekstunter.nl biedt 10% korting op alle eboeken.

    Goedkoopste aanbieder.

    www.eboekstunter.nl

    BeantwoordenVerwijderen
  40. Timo, als kind mocht ik bij de bibliotheek niet lenen van de volwassenafdeling, terwijl ik alle interessante jeugdboeken al gehad had.
    Ik ben het lezen jaren kwijt geweest, en nu heb ik Harlan Coben ontdekt. Toevallig een verhaal van hem, wat ik nog een lange tijd had liggen. Ik kon niet stoppen en moest het uit lezen. Bruna bij mij 20 euro nieuw boek. Kan het niet goekoper? Heel toevallig bij AH 5 euro. Ik ben in de wolken en inderdaad:wat een heerlijke schrijver. Ik lees het zo weg en kan em niet weg leggen. Ik wil ze allemaal hebben en mijn passie van vroeger terug krijgen. Bruna/Ako/ deSlegte, bij wie moet ik zijn? Mijn punt is: als iedereen dezelfde prijs heeft, dan betaal je het wel. Is er een prijsverschil: dan ga je op zoek naar de goedkoopste... Mijn boek is nog niet uit, Ik heb nog de tijd voor de volgende Harlan Coben. Ebooks is nieuw voor mij

    BeantwoordenVerwijderen
  41. Wat mij opvalt, is het perspectief. Logisch dat de e-boeken benadert vanuit de uitgeverij, maar waar je eigenlijk naar zoekt, is het perspectief van de lezer.

    Het is jammer, maar lezers hebben weinig belangstelling voor de uitgeverij. Bestaat er op de hele wereld één lezer die roept: Ha, ik koop de nieuwe Anbos of Bruna? Nee, he.
    Problemen van de uitgever, redactiekosten, acquisitiekosten, reclamekosten, distributiekosten, de conversiekosten, enz. allemaal heel reeël, maar het zal de lezer een zorg zijn.

    Lezers hebben een band met de auteur.

    Mijn idee zou zijn om de lezer dus daar te benaderen, waar zijn belangstelling ligt: begin bij de auteur. Ook als het om de prijsstelling van een e-boek gaat.
    Laat bijvoorbeeld eens weten, hoeveel de auteur aan het e-boek overhoudt. Zoiets boeit de lezer meer dan de kosten van de uitgeverij.
    Laat de auteur maar eens de loftrompet steken over de toegevoegde waarde van de uitgeverij voor het e-boek.

    Profileer je je als uitgever dienstverlenend, dan benadruk hoe je het (het werk van) die geweldige auteur steunt. Dat spreekt de lezer aan, dan ben je de held.
    Ehm ... het moet wel waar zijn, natuurlijk.

    Ander kostenpuntje: denk ook eens na over het automatisme van de percentuele opslag: waarom moet een wederverkopers-marge altijd een percentage zijn? Waarom niet een vast bedrag voor de boekhandel? Als de auteur per exemplaar maar €1,50 krijgt, moet de handel dan 5 euro verdienen omdat het nu eenmaal 40% moet zijn? Verkoop dat maar eens aan je lezer. Of aan je auteur - auteurs zijn niet voor niets weinig happig op e-boeken. Bij een e-boek is de meerwaarde van de boekhandel veel geringer dan bij een papieren boek; het hele winkelspel is anders voor een e-boek. Dat wil de lezer blijkbaar in de prijs terugzien.

    Hoeveel mag een e-boek kosten? Wat iets mag kosten is heeft niks met kopsten te maken maar met een goed verhaal en met exclusiviteit. Uitgevers hebben contacten met goede verhalenmakers... gebruik die expertise!

    En ja, ik ben inderdaad schrijver. En ik vind het erg mooi hoe jij als uitgever hier in alle openheid probeert er een win-win-win van te maken!

    Debora

    BeantwoordenVerwijderen
  42. Hi,
    Interessante discussie.

    Wat ik vind is dat er angstig wordt gedacht over het digitale tijdperk.
    Initiatieven als wikipedia werken prima (werkt op basis van donaties) en iedereen mag (binnen een paar regels) bijdragen. Wikipedia werkt op basis van vertrouwen.

    Voor boeken wil je niet direct zo'n open systeem. Maar waarom investeren in dure DRM oplossingen, terwijl het een kat en muis spel wordt met hackers. Het is geld storten in een bodemloze put.

    Ik denk dat vertrouwen een uitgangspunt is en je bereid moet zijn om te expirementeren tot dat je een goed verdienmodel hebt.

    Iedereen denkt dat consumenten alles gratis (en illegaal) zal willen. Vergeet niet dat met de huidige boeken die ook geleend worden. Die mensen kopen dat boek ook niet nog een keer. Waarom wel voorkomen met DRM? Terwijl het in feite al gebeurt?

    Belangrijk is
    -dat een boek betaalbaar zijn. Moet kunnen met e-boeken: geen distributie en eenvoudige productie. Je haalt er een belangrijke schakel tussen uit: de drukkerij.
    -makkelijk te verkrijgen. Iedereen moet zodra hij/zij een boek wil deze binnen luttele minuten binnen hebben. Hoe lager de drempel des te beter.

    Met internet is het wel dat dit allemaal makkelijker kan. En het zal voortaan wel zijn dat je misschien meer volume moet verkopen. Maar ja, vasthouden aan een oud verdien model gaat het ook niet werken.

    Ik koop nu geen e-boeken, omdat ik een e-reader moet kopen en boeken die net zo duur zijn als een paperback. En dat vind ik wel moet een echt boek. Het staat wel mooi en interessant. Boeken zeggen wat over mensen, maakt mijn huiskamer weer wat persoonlijker. Een e-boek zal dat NOOIT kunnen. :)

    BeantwoordenVerwijderen