Het grootste gevaar voor de boekenwereld

Ik plaatste afgelopen week een linkje naar een diagram in mijn wekelijkse Digitale oogst, dat laat zien dat ontlezing een fabeltje is. Zoals ook Marcel van Driel eerder al eens stelde. De 'bijsluiter' van het diagram meldt, dat als iemand weer over de ontlezing begint, je ze deze diagram moet laten zien. Wat ik op dat moment nog niet wist, was dat ik dat diagram sinds afgelopen vrijdag al drie keer heb laten zien als reactie op een soortgelijk statement.

Ik geloof zelf ook niet dat mensen minder zijn gaan lezen, en dat dit in de toekomst nog erger zal worden. Terwijl je het wel steeds meer mensen hoort zeggen. Maar dat heeft volgens mij andere oorzaken. Het gaat er namelijk om wie het zijn, die dit statement gebruiken om iets aan te geven. Wie het zijn? Vooral boekenvakkers. Wat ze ermee aan willen geven? Dat ze omzet/inkomsten terug zien lopen. Betekent dat dan dat mensen steeds minder lezen? Nee. Wat het wel zegt, is dat mensen anders zijn gaan lezen en dat dit in de toekomst nog verder zal veranderen.

Dat heeft met drie zaken te maken. Ten eerste met de digitalisering van boeken. Langzaamaan gaan meer en meer mensen digitaal lezen. En e-books koop je niet bij je plaatselijke boekhandel, maar online. Al dan niet bij een boekhandel(sketen). Ten tweede met de digitalisering in het algemeen. Door het volwassen worden van het internet, de bijna 100% breedbandpenetratie in ons land en het succes van smartphones en tablets, hebben alle soorten media het moeilijk gekregen. Moeilijk, omdat er een disruptie in hun landschap heeft plaatsgevonden, of plaatsvindt. Digitaal is makkelijker te kopiëren dan fysiek. Digitaal vertegenwoordigd een lagere waarde in de perceptie van de consument dan fysiek. De digitale adoptie door de consument gaat sneller dan menig producent kan bijbenen (het bieden van een legaal aanbod). En ten derde met de daardoor exponentieel toegenomen onderlinge concurrentie. Doordat alles nu digitaal beschikbaar is, en allemaal op één en hetzelfde apparaat geconsumeerd kan worden, zijn alle media een directe concurrent van elkaar geworden. Een boek (e-book) concurreert nu met een spel (bijvoorbeeld Angry Birds), e-mail of film/tv (YouTube). Wat vaak nog verergerd wordt door notificaties van de ene app die je afleiden wanneer je bezig bent in een andere app.

Terug naar de boeken. Mensen lezen niet minder, menig onderzoek heeft dat reeds aangetoond. Ook kopen mensen niet minder boeken. Sterker nog, mensen die (nu al) digitaal lezen, kopen meer. Wat er dan wel aan de hand is, is het grootste gevaar voor de boekenwereld: de disruptie van het vak. We zitten middenin de verschuiving van fysiek (papier) naar digitaal (e-book), van de bakstenen winkel naar online shop, van het boek als bewust gekozen mediatype naar een medium dat zwaar te lijden heeft onder alle andere verleidingen op hetzelfde apparaat.

De vraag is: wat kun je hier aan doen? Ik denk dat je twee dingen kunt doen (naast dat wat je doet, goed doen, waar ik al heel veel over geschreven heb). Je kunt doen wat de muziek- en filmindustrie hebben gedaan: zorg dat je grootste deel van je inkomsten uit andere zaken komt dan de verkoop van content. Bij muziek zijn dit live-optredens en concerten (waarvan de prijzen gigantisch zijn gestegen), bij film zijn dit de bioscoopbezoeken (vooral sinds de introductie van 3D). Bij boeken zouden dit optredens/lezingen van auteurs kunnen zijn (vooral in de non-fictiehoek). Zie ook de vierdelige serie die Niels en ik geschreven hebben. Het andere wat je kunt doen, is een ervaring neerzetten die compleet nieuw is, en in staat is om te concurreren met al het andere en de aandacht van de lezer terug te winnen. Het beste voorbeeld hiervan, wat nog in wording is, is Pottermore. Pottermore biedt een extra dimensie aan de Harry Potter-boeken (en films), door een interactieve en sociale online omgeving te zijn, waar je extra verhalen van de auteur kunt lezen, waar lezers kunnen bijdragen en in de toekomst nog veel meer mogelijk zal zijn.

Of je neemt genoegen met het feit dat de omzet/inkomsten inderdaad minder worden (digitaal brengt minder op dan fysiek). Maar dat spreekt geen enkele ondernemende boekenvakker aan, toch?